با مطالعه دقيق تاريخ به اين نکته مي‏رسيم که مردم با عشق و علاقه خود به سمت امام علي(ع) متوجّه شدند؛ و خواستار خلافت ايشان شدند. گرايشي که در مورد خلفاي گذشته نظير نداشت و بعداً نيز مانند آن ديده نشد.
هواداران امام(ع) پس از درگذشت پيامبر اکرم(ص) در اقليّت فاحشي بودند و جز گروهي از صالحان از مهاجر و انصار کسي به خلافت او ابراز علاقه نکرد.
ولي پس از گذشت ربع قرن از آغاز خلافت اسلامي، ورق آنچنان برگشت که افکار عمومي متوجّه کسي جز علي نبود. پس از قتل عثمان همه مردم با هلهله و شادي خاصّي به در خانه امام(ع) ريختند و با اصرار فراوان خواهان بيعت او شدند. اهل سنّت مدّعي اين هستند که خلافت انتخابي مي‏باشد و خليفه بعد از پيامبر اکرم(ص) به سه شکل انتخاب مي‏شود:
1) خليفه‏اي جانشين خويش يعني خليفه بعد را تعيين کند.
2) خليفه به انتخاب مردم تعيين مي‏شود.
3) خليفه با زور و شمشير و پيروزي نظامي خلافت را به دست مي‏آورد.
به طور خلاصه: در مورد خلافت خليفه اول (ابوبکر) بايد رخداد سقيفه را بيان کرد؛ که به طور ناگهاني انجام شد که عمر درباره آن مي‏گويد: «کانَتْ بَيْعَة ابابکر فَلتَةً وَقَي اللّه شَرَّها».
و در مورد خلافت خليفه دوم عمر که تنها ابوبکر هنگام مرگ وصيت کرد که عمر جانشين او باشد؛ نه مشورتي در کار بود و نه اجماع مسلمين. و در مورد خلافت عثمان که باز شوراي ششگانه تشکيل داد و آن شرط که پيروي از طريقه شيخين است گذاشت و باز مانع خلافت حضرت علي(ع) شد.
اما شور و شوق و رغبت مردم براي خلافت حضرت علي(ع) را بايد در خلافت عثمان و رفتار او با نيکان صحابه و بذل و بخششهاي بي‏جاي او و سپردن حکومت به دست افراد ناشايست از بني‏اميّه جستجو کرد.
در تاريخ خلافت اسلامي هيچ خليفه‏اي مانند علي(ع) با اکثريت قريب به اتّفاق آراء برگزيده نشده و گزينش او بر صحابه و نيکان از مهاجر و انصار و فقها و قرّاء متّکي نبوده‏است.
اين امام علي(ع) است که خلافت را از اين راه به دست آورد و به عبارت بهتر زمامداري از اين راه به علي(ع) رسيد.
امام(ع) در يکي از سخنان خود کيفيت ازدحام و استقبال بي‏سابقه مردم را براي بيعت با او چنين توصيف مي‏کند:
«حَتّي اِنْقَطَعَتِ النَّعلُ وَ سَقَطَ الرّداءُ وَ وطِي‏ءَ الضَّعيفُ و بَلَغَ مِنْ سرورِ
الناسِ بِبَيْعَتِهم اِيّايَ اِنْ ابْتَهَجَ بِها الصَّغيرُ وَ هَدَجَ اِليها الکَبيرُ وَ تَحامَلَ نَحْوَها
العليل وَ حَسَرَتْ اليها الکِعاب.»
«بند کفش بگست و عبا از دوش بيفتاد و ناتوان زير پا ماند و شادي مردم از بيعت با من به حدّي رسيد که کودک خشنود شد و پير و ناتوان به سوي بيعت آمد و دختران براي مشاهده منظره بيعت نقاب از چهره به عقب زدند.»
تاريخ صحيح و سخنان امام(ع) حاکي است که در بيعت مردم با آن حضرت کوچکترين اکراه و اجباري در کار نبوده‏است و بيعت‏کنندگان با کمال رضايت، هر چند با انگيزه‏هاي گوناگون، دست علي(ع) را به عنوان زمامدار اسلام فشردند.
حتّي طلحه و زبير که خود را همتاي آن حضرت مي‏دانستند به اميد بهره‏گيري از بيعت يا ترس از مخالفت با افکار عمومي به همراه مهاجر و انصار با امام علي(ع) بيعت کردند.